اشاره:
نیره اخوان بی طرف معتقد است که مردان متشرع به سراغ ازدواج مجدد نمی روند زیرا که آنان به تربیت فرزندان خود اهمیت می دهند و مایل نیستند که کانون گرم خانوادگیشان از هم پاشیده شود.

به گفته نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی، مردان بوالهوس نیز تابع قانون نیستند و آنها را حتی اگر در شیشه هم بکنند کار خود را انجام می دهند. وی بر این عقیده است که برای کنترل مردان بوالهوس باید به دختران و زنان آگاهی داده شود که با چنین افرادی ازدواج نکنند زیرا مردی که کانون خانواده اش را برای یک دختر و زن دیگر نادیده می گیرد این فرد را نیز برای فرد دیگری نادیده خواهد گرفت.

عضو کمیسیون حقوقی و قضائی مجلس شورای اسلامی در گفتگو با رسالت وضعیت ماده23 لایحه خانواده را که یکی از بحث برانگیزترین مواد قانونی در سال های گذشته در مجلس بوده است، تشریح می کند.

وی بر این باور است که لایحه حمایت از خانواده دارای فوایدی است و چنانچه مشاوره های قبل از طلاق پیش بینی شده در لایحه به اجرا در آید طلاق کاهش می یابد.به گفته اخوان بی طرف طبق ماده23 لایحه حمایت از خانواده که در کمیسیون حقوقی و قضائی مجلس به تصویب رسیده است مردان برای ازدواج دائم بعدی مکلف به کسب اجازه از دادگاه هستند و سلامت روحی، توان مالی و مسئله رعایت عدالت آنها باید برای دادگاه محرز شود به علاوه10 شرط نیز وجود دارد که در آن صورت مرد می تواند از دادگاه اجازه ازدواج دائم بعدی را بگیرد.

این گفتگو فرا رویتان قرار دارد.

با توجه به اینکه عضو کمیسیون قضائی و حقوقی مجلس هستید بفرمایید که سرنوشت ماده23 لایحه حمایت از خانواده چه شد، ظاهرا در جلسه اخیر کمیسیون شروطی به آن اضافه شده است. آیا مشکلات این ماده برطرف شد؟

ماده23 را می خوانم که شما ملاحظه کنید! بند بند آن رای آورده ولی تصویب کلی آن هنوز باقی مانده است. ماده23 بحث ازدواج مجدد دائم آقایان و همسر دوم را مطرح می کند در این ماده باید مواردی برای دادگاه محرز شود و مرد مکلف به کسب اجازه از دادگاه برای ازدواج دائم بعدی است. این موارد به قرار زیر است:1 - مالی2 - سلامت روحی3 - عدالت.

یعنی شروط ازدواج مجدد دائمی مرد این سه مورد است؟

بله سلامت روان مرد، توانایی اجرای عدالت به لحاظ جسمی و روحی و توانایی مالی سه شرط اصلی است.

و پس از آن...؟

بعد بندهای دیگری به آن اضافه شد1 - رضایت همسر اول یعنی مواردی ممکن است زن موافق باشد و حتی به مرد پیشنهاد بدهد که همسر دیگری بگیرد. اگر زن راضی به ازدواج مجدد مرد باشد دیگر لازم نیست بندهای دیگر در نظر گرفته شود.
2- عدم قدرت همسر اول به ایفای وظایف زناشویی3 - عدم تمکین زن از شوهر که قبلا همین شرط وجود داشت که در کمیسیون، حکم دادگاه هم به آن اضافه شد یعنی عدم تمکین زن باید مراحل دادگاهیش را طی کند و دادگاه حکم بدهد که عدم تمکین وجود دارد4 - ابتلای زن به جنون یا امراض صعب العلاج به نحوی که دوام زناشویی برای مرد مخاطره آمیز باشد5 - محکومیت قطعی زن؛ ممکن است زنی با کسی تصادف کند و طرف بمیرد، اگر غیر عمدی باشد باید دیه بدهد واگر نداشته باشد زندان می رود و یا مشکلات چک و ضمانت چک پیش بیاید و باعث محکومیت زن به زندان بشود. در مواردی که حکم قطعی است دادگاه به مرد اجازه می دهد که تا پنج سال مرد در انتظار زنش بنشیند (البته در جرایم غیرعمدی) اما اگر جرایم عمدی باشد مثل قتل بر اساس انتقام و یا قاچاق مواد مخدر و ... در صورتی که یک سال از مجازات عمدی بگذرد به مرد اجازه داده می شود که همسر دوم اختیار کند6 - ابتلای زن به هرگونه اعتیاد مضر که این مورد را باید دادگاه تشخیص بدهد اگر دادگاه تشخیص بدهد که به اساس زندگی با این اعتیاد خلل وارد شده است و ادامه زندگی با مشکل مواجه شده است با تشخیص دادگاه مرد می تواند همسر دیگری انتخاب کند.

سکوت شما آیا می گوید که شروط دیگری نیست؟

خیر، چهار مورد دیگر مانده است در واقع ده شرط برای ماده گذاشته شده است.7 - سوءرفتار یا سوء معاشرت زن به نحوی که ادامه زندگی را برای مرد غیر قابل تحمل کند8 - ترک زندگی خانوادگی از سوی زن به مدت شش ماه است. قید شش ماه هم در کمیسیون اضافه شد. ممکن است مردی بهانه کند و تا زن چند روز به خانه مادرش رفت به این بند استناد کند و بگوید که زن خانه را ترک کرده با این مدت شش ماه مشخص است اگر زن شش ماه خانه را ترک کند آن مبنا را پیدا می کند که مرد بتواند اجازه همسر دوم را بگیرد .
9- عقیم بودن زن است10 - غایب شدن زن به مدت یک سال است. زن زندان نرفته ولی به مدت یک سال غیبش زده است در این صورت مرد می تواند تقاضای ازدواج مجدد کند.

این شروط ظاهرا در قانون حمایت از خانواده قبلی هم بود، این طور نیست؟

الان نمی دانم که ماده16 سابق به تک تک اینها اشاره داشت یا نه ولی اکثر آنها احتمالا بوده است ولی مواردی هم اضافه شده و خصوصا شرط اجازه دادگاه را می دانم که نبوده است.

آیا قرار نبود که این ماده به طور کلی حذف شود؟

یعنی اگر زن جنون داشت و ... این مسئله بلاتکلیف بماند؟!

خیر، ولی کسانی که با این ماده مخالف بودند معتقد بودند که جای این ماده به لحاظ شکلی در این لایحه نیست و دیگر اینکه این ماده این امکان را به مردانی که دارای تمکن مالی هستند می دهد که ازدواج دائمی بعدی داشته باشند، پاسخ شما چیست؟

به نظر من دو قشر نیازی به این قانون ندارند قانون را برای کسانی مصوب می کنند که به قانون اعتقاد دارند و تلاش می کنند دست از پا خطا نکنند و قانونمند رفتار کنند. در واقع قانون برای چنین افرادی کارگشایی دارد و محدوده کننده است اما دو قشر اصلا نیازی به قانون به دلیل عملکردشان ندارند. یکی مردانی که اهل شرعند. آنها با قانون خدا آشنایند دنبال بهانه گیری نیستند و نمی خواهند کانون گرم خانواده از هم پاشیده شود و به تربیت فرزندانشان توجه دارند. آینده و تحصیل بچه هایشان برایشان خیلی مهم است، از اینکه آسیبی به خانواده وارد بشود پرهیز می کنند و کاری به قانون هم ندارند. آنها می داند و عملا به آن پایبندند که خدا گفته: “می توانید انتخاب کنید (اجازه داده شده) ولی ما می دانیم که شما نمی توانید اجرای عدالت کنید” حتی در مسائل مادی اگر مردی رعایت همه چیز را بکند از نظر عاطفی و ابراز محبت همسر دوم را بیشتر مورد توجه قرار می دهد و این مسئله به خانواده لطمه می زند البته این مسئله ریشه فرهنگی هم دارد. در فرهنگ عرب ها اگر مردی چند زن نداشته باشد به او اشکال می گیرند و می گویند: مثل اینکه مشکلی دارد! خانم های آنها هم با هم خوبند و با هم زندگی می کنند. در فرهنگ ما اصلا چنین مسئله ای (ازدواج مجدد دائمی) جا نگرفته و معمولا به ویرانی خانه اول ختم می شود. بنیان را به هم می ریزد و اعضای خانواده را در آینده دچار مشکل می کند.

به این ترتیب شما معتقدید که افراد متشرع اهل ازدواج مجدد دائمی و ... نیستند؟

بله دقیقا. این افراد به یک زن اکتفا می کنند و کاری هم با قانون ندارند و سر و کارشان هم به این مسائل نمی افتد. یک قشر دیگری هم هستند که به نوعی از کنار قانون می گذرند و آنهایی که اهل عیش و عشرتند اینها در هر قانونی دنبال مفر می گرند تا راه فراری پیدا کنند. قانون برای این افراد هم کارساز نیست چون اگر این افراد را داخل شیشه هم بکنند کاری را که بخواهند، می کنند! بنابراین دلیلی ندارد قانون را به سمتی ببریم که این افراد را مچ گیری کند. به هر حال قانون یک سیری دارد و مخاطبش را هم یک فرد سالم، منطقی و مضطر می بینید که برایش این نسخه را می پیچد. می خواهم بگویم رابطه زن و شوهر نباید به آنجا بکشد اگر یکی به دیگری بگوید که من تو را نمی خواهم و تو را دوست ندارم، اگر کار به اینجا بکشد دیگر قوت و استحکام خانواده از دست می رود. زنان و مردان مومن که هم سنخ هستند هرگز چنین مسائلی برایشان پیش نمی آید و به نظر من این قانون یک حالت وسطی است.

آیا به نظر شما با تصویب این ماده و شروط آن کانون خانواده ها بیشتر حفظ می شود؟

می خواهم بگویم باید خیلی از درمان ها را از قبل پیش بینی کرد. باید از قبل پیشگیری کنیم که نخواهیم درمان کنیم. چنانچه این مسائل اتفاق بیفتد مسلما قانون هم نمی تواند درمان کند. علل ناسازگاری زن و مرد و عواقب بعدی آن لازمه یک مصاحبه دیگر است تا ابعادش واکاوی شود.

وقتی افراد در انتخابشان به موارد مهم “هم کفو بودن”، “ایمان داشتن”، “گرایشات” و “اخلاق” توجه نکنند مشکلاتی به وجود می آید، این طور نیست که طرف بگوید: چون قانون هست من دیگر دنبال این کارها نمی روم. ممکن است فقط تا حدودی بتوان مانع آدم های بوالهوس شد. یک بحث، قانون خوب داشتن است. بحث دیگر مجری خوبی داشتن است وقتی شما قانون خوبی هم داشته باشید ولی مجری خوب نباشد نتیجه خوبی عاید نمی شود. اعتراض خانم های ما هم ممکن است در این وادی ها باشد که مثلا: “من طریقی نداشتم که ثابت کنم و حکم بر علیه من شد” اینها ظرایف است. علم زنان به مواد قانونی دارای اهمیت زیادی است. گاهی دیده می شود که اعترافاتی از یک زن می گیرند و بر علیه او در دادگاه استفاده می کنند. اینها مسائلی است که ممکن است اتفاق بیفتد ولی قانون کلیت و روالی دارد.

آیا این ماده از نظر شکلی در این لایحه مشکل ندارد؟

به نظر من لایحه خانواده پراکندگی مواد را در یک جا جمع کرده است و اگر این لایحه با52 و یا53 ماده به تصویب برسد یک کتابچه به دست قاضی می دهد تا قاضی دادگاه خانواده طبق آن حکم بدهد. در حال حاضر قاضی باید یک حکم را از دادگاه مدنی پیدا کند یکی را از جای دیگر و ... لایحه حمایت از خانواده مجموعه ای است که شش فصل دارد و شامل، ازدواج، طلاق، مشاوره، مجازات های کیفی و ... است. اینها را جمع کرده تا وحدت رویه به وجود بیاید تا این طور نباشد که یک قاضی یک جور حکم بدهد و قاضی دیگری جور دیگری حکم کند.

شما معتقدید که ماده23 باید می ماند و شروطی به آن اضافه می شد؟

بله دقیقا. بالاخره شرع این مسئله را دارد و ما به آن پرداختیم چون می دیدیم که بچه هایی هستند وقتی می خواهند به مدرسه بروند ولی شناسنامه ندارند و پدر نه نفقه اش را داده و نه آن را حمایت مادی و معنوی کرده این بچه بدون هویت مانده است.

این مسئله مربوطه به ازدواج موقت است...؟!

یک بحث این است که شرع جلوی ازدواج مجدد را نگرفته است. ولی بالاخره یک قیدهایی دارد که این قیدها به گونه ای است که اگر فرد خداترس باشد دنبال این قیدها نمی رود اما آدم های بوالهوس که به دین و خدا و قانون کار ندارند. اگر می خواهیم این آدم های بوالهوس را کنترل کنیم باید به دختران آگاهی بدهیم که با چنین مردهایی رابطه برقرار نکنند و ازدواج نکنند. مردی که کانون خانواده اش را به خاطر یک دختر و یا زن دیگر نادیده می گیرد. این فرد را هم برای فرد دیگری نادیده خواهد گرفت. این عشق ها پس از مدت کوتاهی فروکش می کند و آدم بوالهوس سراغ فرد دیگری می رود! این واقعیت است. این مشکل مسائل اولیه دارد و قانون نمی تواند اینها را سر به راه کند. اگر قانون بگوید: تو باید با یکی بسازی گوش نمی دهد و هر کاری می کند که به خواسته اش برسد.

نظر شما در مورد بررسی نهایی این لایحه در مجلس چیست و فکر می کنید که تکلیف آن کی مشخص می شود؟

در مورد این لایحه حداقل هفته ای یک جلسه داریم لذا سریعتر از قبل جلو می رود چون روی موارد کار شده، فقط پیشنهادات مانده است اما اینکه چقدر طول بکشد بستگی به اظهارنظر اعضا و رای گیری دارد.

بررسی چه مقدار از لایحه باقی مانده است؟

تقریبا به نصف نرسیده ایم طبق اصلاح اولیه این لایحه56 ماده دارد. من فکر می کنم اگر تا بهمن کارش تمام نشود به سال دیگر می رسد. چون در مجلس وقت بودجه داریم جلسات کمیسیون نداریم.

فواید این لایحه از دید شما چیست؟

جمع شدن مواد قانونی مربوط به خانواده در یک جا از مهمترین فواید آن است.

این لایحه پاسخگوی چند درصد از مطالبات حقوقی زنان می تواند باشد؟

بعضی از مطالبات خانم ها ممکن است به اجرا مربوط باشد و بعضی هم ممکن است مربوط به قانون باشد. مسلما اگر بحث مشاوره های پیش از طلاق که در لایحه آمده به اجرا در بیاید طلاق کاهش خواهد یافت. و قوانین جزایی برای مرد متخلف پیش بینی شده مثلا اینکه اگر مرد ازدواج مجدد دائمی را در دفاتر ثبت نکند و یا برخلاف مقررات مدنی ازدواج کند و یا با توجه به استطاعت مالی نفقه را نپردازد مجازات کیفری خواهد داشت.

بیشترین مشکل زنان در راهروهای دادگاه خانواده چیست و آیا لایحه حمایت از خانواده به آن پرداخته است؟

این مسئله را باید از آنهایی که کار اجرایی دارند بپرسید. کسانی که در دادگاه ها کار می کنند و محل رجوع این مسائل هستند، آنها به خوبی می توانند بگویند: بیشترین مشکل خانم ها در مورد حضانت، نفقه، مهریه و یا ناسازگاری است. ما چون قاضی دادگاه نبودیم و دادگاه محل رجوعمان نبوده نمی دانیم.

از شما متشکرم.